Truy xuất nguồn gốc: “Tấm hộ chiếu” bắt buộc của thực phẩm sạch

Ngày viết: Thứ Tư, Tháng Ba 4, 2026 | 17:07 - Lượt xem: 325

Giữa ma trận thực phẩm bẩn, truy xuất nguồn gốc không còn là lựa chọn mà phải trở thành tiêu chuẩn bắt buộc, giúp người tiêu dùng kiểm chứng hành trình sản phẩm thay vì mua hàng chỉ bằng niềm tin.

Nỗi lo thực phẩm bẩn, kém chất lượng khiến người tiêu dùng ngày càng ưu tiên sản phẩm được quảng bá là “sạch”, VietGAP hay hữu cơ. Tuy nhiên, thực tế cho thấy phần lớn khách hàng vẫn chưa thực sự quan tâm đến truy xuất nguồn gốc – yếu tố cốt lõi để xác định chất lượng và độ an toàn của thực phẩm.

Nhiều người tin rằng chỉ cần mua tại siêu thị hoặc cửa hàng treo biển “thực phẩm sạch” là đủ an tâm. Song niềm tin đó không thể thay thế cho dữ liệu minh bạch về nguồn gốc sản phẩm. Truy xuất nguồn gốc không đơn thuần là một chiếc tem dán hay mã QR trên bao bì; đó phải là hệ thống thông tin đầy đủ, cho phép kiểm chứng từ khâu sản xuất, thu hoạch, vận chuyển, phân phối đến tay người tiêu dùng.

Theo ThS. Nguyễn Bình Minh, Ủy viên Ban Chấp hành Hiệp hội Thương mại điện tử Việt Nam, tình trạng sao chép mã QR và làm giả tem truy xuất hiện nay khá phổ biến. Ông cho biết nhiều loại tem nhãn rất dễ bị làm giả, trong khi công nghệ truy xuất hiện đại chưa được triển khai đồng bộ. Điều này khiến việc quét mã đôi khi chỉ mang tính hình thức, không đảm bảo tính xác thực.

Truy xuất nguồn gốc thực phẩm sạch là yếu tố cốt lõi để xác định chất lượng và độ an toàn của thực phẩm. Ảnh minh họa

Đặc biệt, trên môi trường thương mại điện tử, kiểm soát truy xuất nguồn gốc vẫn còn lỏng lẻo. Hàng hóa được rao bán tràn lan nhưng thiếu cơ chế kiểm chứng độc lập. Khi hệ thống truy xuất không được kết nối xuyên suốt và dữ liệu không được chuẩn hóa, người tiêu dùng khó có thể xác định sản phẩm mình mua có thực sự an toàn hay không.

Dưới góc nhìn chuyên môn, nghệ nhân quốc gia Lê Công Yên, giảng viên Trường Đại học Văn Lang, nhấn mạnh rằng truy xuất nguồn gốc phải gắn với trách nhiệm và đạo đức sản xuất. Theo ông, nếu chỉ chạy theo lợi nhuận, một số cơ sở có thể lách luật, hợp thức hóa giấy tờ để che giấu thực phẩm kém chất lượng. Những vụ việc như thịt lợn bệnh bị tuồn ra thị trường hay câu chuyện “hai luống rau” cho thấy lỗ hổng kiểm soát ngay từ khâu sản xuất.

Vì vậy, truy xuất nguồn gốc cần được xem như “tấm hộ chiếu” bắt buộc của mỗi sản phẩm thực phẩm. Hệ thống này phải được xây dựng trên nền tảng công nghệ số, cho phép cập nhật dữ liệu theo thời gian thực, không thể chỉnh sửa, không thể sao chép đơn giản. Thông tin phải bao gồm tên cơ sở sản xuất, địa điểm, quy trình canh tác hoặc chăn nuôi, kết quả kiểm định và lộ trình phân phối. Chỉ khi đó, người tiêu dùng mới có thể kiểm chứng thay vì tin tưởng cảm tính.

Về vấn đề này, ông Nguyễn Nam Hải, Chủ tịch Ủy ban Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng quốc gia cũng khẳng định, việc minh bạch hóa thông tin sản phẩm thông qua truy xuất nguồn gốc là nền tảng quan trọng giúp nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước và giá trị hàng hóa Việt Nam trong chuỗi cung ứng toàn cầu.

Đồng thời, lãnh đạo Ủy ban cũng nêu rõ trong thời gian tới sẽ khuyến khích áp dụng truy xuất nguồn gốc bắt buộc với nhóm sản phẩm có rủi ro cao, tạo nền tảng pháp lý và kỹ thuật để đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số, dữ liệu liên thông phục vụ quản lý và bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng. Đồng thời, cần có chế tài mạnh với hành vi làm giả mã truy xuất, coi đây là hành vi gian lận nghiêm trọng.

Về phía người tiêu dùng, thay đổi thói quen là điều cấp thiết. Hãy chủ động kiểm tra thông tin truy xuất, đối chiếu dữ liệu, đặt câu hỏi khi thông tin không rõ ràng. Trong bối cảnh thực phẩm bẩn vẫn có cơ hội len lỏi, truy xuất nguồn gốc chính là công cụ quan trọng nhất để bảo vệ sức khỏe cộng đồng và giữ gìn uy tín ẩm thực Việt Nam.

Lê Lan