Truy xuất nguồn gốc ngăn chặn sản phẩm giả, kém chất lượng

Ngày viết: Thứ Sáu, Tháng Mười Hai 12, 2025 | 17:10 - Lượt xem: 264

Truy xuất nguồn gốc được xem là giải pháp trọng tâm ngăn chặn và bảo vệ người tiêu dùng trước vấn nạn sản phẩm giả, kém chất lượng, không rõ nguồn gốc.

Điển hình trong lĩnh vực y tế, Bộ Y tế cho biết việc ứng dụng công nghệ truy xuất nguồn gốc là xu hướng bắt buộc. Nhiều giải pháp đã được triển khai như gắn mã QR, blockchain theo dõi vòng đời sản phẩm, công nghệ kiểm nghiệm hiện đại và trí tuệ nhân tạo (AI) giám sát quảng cáo trực tuyến. Tuy nhiên, vẫn còn gặp phải không ít khó khăn, như dữ liệu, hạ tầng công nghệ chưa đồng bộ, chi phí đầu tư lớn và khả năng tiếp cận công nghệ của doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp nhỏ và vừa, còn hạn chế.

Truy xuất nguồn gốc thuốc, thực phẩm chức năng để ngăn chặn hàng giả, kém chất lượng

GS.TS Chu Hoàng Hà, Phó Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam cho rằng, các công nghệ chiến lược như RFID, IoT, blockchain, dữ liệu lớn và AI sẽ đóng vai trò nòng cốt trong việc hình thành hệ sinh thái truy xuất nguồn gốc hiện đại, liên thông và an toàn. Tuy vậy, để các công nghệ này đem lại hiệu quả, phải có sự phối hợp liên ngành, hoàn thiện khung pháp lý và thúc đẩy hợp tác công – tư nhằm hỗ trợ doanh nghiệp ứng dụng, giảm chi phí và nâng cao năng lực đổi mới sáng tạo.

Việc xây dựng cơ sở dữ liệu (CSDL) lưu thông hàng hóa thống nhất quốc gia theo tinh thần Chỉ thị 18/CT-TTg (30/5/2023) được xem là nền tảng quan trọng giúp phục vụ thương mại điện tử, chống thất thu thuế và bảo đảm an ninh kinh tế. Giải pháp như tem xác thực điện tử giúp định danh người bán, kiểm soát nguồn gốc xuất xứ và ngăn chặn hàng giả, hàng nhái, hàng xâm phạm sở hữu trí tuệ.

Theo đại diện Trung tâm Mã số Mã vạch Quốc gia, tem mã vạch / mã số là hộ chiếu số của sản phẩm, giúp mọi bên (nhà sản xuất, phân phối, cơ quan quản lý, người tiêu dùng) đều kiểm tra được nguồn gốc, tránh hàng giả, hàng kém chất lượng.

Còn theo Bộ Khoa học và Công nghệ, truy xuất nguồn gốc không chỉ là giải pháp kỹ thuật mà là yêu cầu pháp lý để bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng và minh bạch thị trường. Thông tư 02/2024/TT-BKHCN đã quy định rõ việc doanh nghiệp, cơ sở sản xuất, phân phối phải khai báo truy xuất nguồn gốc sản phẩm, hàng hóa từ giai đoạn sản xuất, vận chuyển đến tay người tiêu dùng.

Ngoài barcode và QR code truyền thống, Bộ Khoa học và Công nghệ khuyến khích ứng dụng các công nghệ hiện đại như chip RFID, IoT, blockchain, dữ liệu lớn và AI. Do đó, Bộ kêu gọi việc xây dựng nền tảng truy xuất nguồn gốc quốc gia, tiêu chuẩn hóa mã số – barcode – QR code, và yêu cầu bắt buộc truy xuất nguồn gốc với các nhóm sản phẩm nhạy cảm như dược phẩm, mỹ phẩm, thực phẩm, hàng tiêu dùng… để bảo vệ sức khỏe người dân và tạo niềm tin thị trường.

Lan Lê