Nền tảng cho phát triển khoa học và công nghệ trong giai đoạn mới

Ngày viết: Thứ Năm, Tháng Một 1, 2026 | 6:45 - Lượt xem: 39

Trong tiến trình chuyển đổi số và hoàn thiện thể chế, dữ liệu, tiêu chuẩn và an toàn hạt nhân đang ngày càng khẳng định vai trò nền tảng đối với phát triển khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo. Tổng kết năm 2025 của các đơn vị thuộc Khối Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng; Năng lượng nguyên tử và An toàn bức xạ hạt nhân; Thông tin và Thống kê cho thấy nhiều kết quả tích cực, đồng thời đặt ra yêu cầu chuyển đổi sâu sắc về phương thức quản lý, hướng tới mô hình dựa trên dữ liệu, tiêu chuẩn hiện đại và bảo đảm an toàn ở mức cao.

Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Nguyễn Mạnh Hùng phát biểu tại Hội nghị

Bước chuyển quan trọng về thể chế và tổ chức

Năm 2025 đánh dấu một giai đoạn có tính chuyển tiếp đối với hệ thống quản lý nhà nước trong lĩnh vực KH&CN. Việc hợp nhất Bộ TT&TT với Bộ KH&CN đã tạo ra một cấu trúc quản lý thống nhất hơn, qua đó nâng cao khả năng điều phối và khai thác hiệu quả các nguồn lực.

Trong bối cảnh đó, lĩnh vực tiêu chuẩn đo lường chất lượng ghi nhận những tiến triển rõ nét về hoàn thiện pháp lý. Hai đạo luật quan trọng được sửa đổi, cùng với các nghị định và thông tư hướng dẫn, đã góp phần hình thành hành lang pháp lý đồng bộ, tạo điều kiện thuận lợi cho hoạt động tiêu chuẩn hóa và quản lý chất lượng.

Công tác xây dựng tiêu chuẩn tiếp tục được duy trì với quy mô lớn, tập trung vào các lĩnh vực có tác động lan tỏa như hạ tầng giao thông hiện đại, đô thị thông minh và hệ thống định danh số. Hoạt động đo lường được triển khai ổn định, góp phần củng cố niềm tin của thị trường thông qua việc bảo đảm tính chính xác và minh bạch trong giao dịch.

Lĩnh vực thông tin và thống kê KH&CN có bước phát triển đáng chú ý về hạ tầng dữ liệu. Các cơ sở dữ liệu chuyên ngành được kết nối và từng bước liên thông với các hệ thống dữ liệu quốc gia, tạo nền tảng cho việc chia sẻ và khai thác thông tin hiệu quả hơn. Khối lượng dữ liệu được tích lũy ngày càng lớn, bao gồm hàng chục nghìn nhiệm vụ nghiên cứu, công bố khoa học và hồ sơ nhân lực.

Trong lĩnh vực năng lượng nguyên tử, việc hoàn thiện Luật Năng lượng nguyên tử (sửa đổi) cùng các văn bản liên quan đã tạo khuôn khổ pháp lý phù hợp với yêu cầu phát triển trong giai đoạn mới. Công tác quản lý an toàn bức xạ và hạt nhân được triển khai nhất quán, kết hợp với tăng cường hợp tác quốc tế, góp phần nâng cao năng lực giám sát và bảo đảm an toàn.

Các hoạt động nghiên cứu và ứng dụng hạt nhân cũng đạt được những kết quả khả quan, với số lượng công bố khoa học quốc tế tăng, cơ sở nghiên cứu vận hành ổn định và các dịch vụ ứng dụng mang lại hiệu quả kinh tế rõ rệt.

Định hướng chuyển đổi: Lấy dữ liệu và tiêu chuẩn làm trung tâm

Trên nền tảng các kết quả đạt được, yêu cầu đặt ra cho giai đoạn tiếp theo không chỉ dừng lại ở việc duy trì hoạt động, mà cần chuyển đổi mạnh mẽ về cách thức quản lý và vận hành.

Trong lĩnh vực thông tin và thống kê, dữ liệu cần được nhìn nhận không chỉ là sản phẩm đầu ra của hoạt động thống kê, mà là nguồn lực cốt lõi phục vụ quản trị. Điều này đòi hỏi sự chuyển dịch từ việc thu thập dữ liệu đơn thuần sang phân tích, tích hợp và cung cấp thông tin có giá trị cho quá trình ra quyết định. Hệ thống dữ liệu cần được cập nhật liên tục, có khả năng kết nối và chia sẻ, qua đó hỗ trợ hiệu quả cho công tác điều hành.

Đối với tiêu chuẩn đo lường chất lượng, tiêu chuẩn cần được phát triển theo hướng chủ động và định hướng thị trường. Việc nâng cao số lượng tiêu chuẩn đi kèm với yêu cầu nâng cao chất lượng, bảo đảm tính tương thích với chuẩn mực quốc tế và phù hợp với nhu cầu của doanh nghiệp. Vai trò của cơ quan quản lý cũng cần được điều chỉnh, từ kiểm soát sang kiến tạo, đồng hành cùng doanh nghiệp trong quá trình nâng cao năng lực cạnh tranh.

Trong lĩnh vực năng lượng nguyên tử, yêu cầu bảo đảm an toàn tiếp tục được đặt lên hàng đầu. Cùng với đó, việc nâng cao năng lực quản lý và nghiên cứu là yếu tố quan trọng để hướng tới mục tiêu phát triển bền vững. Định hướng phát triển dựa trên các nguyên tắc an toàn, tự chủ, hợp tác và hiệu quả sẽ góp phần bảo đảm tính ổn định lâu dài của lĩnh vực này.

Một số hàm ý chính sách

Từ thực tiễn triển khai năm 2025, có thể rút ra một số định hướng chính sách đáng lưu ý.

Trước hết, cần tiếp tục hoàn thiện hệ thống pháp luật theo hướng linh hoạt, dễ thích ứng với sự thay đổi nhanh của công nghệ. Việc cải tiến quy trình xây dựng và sửa đổi văn bản quy phạm pháp luật sẽ góp phần nâng cao hiệu quả quản lý.

Tiếp theo, đầu tư cho hạ tầng dữ liệu cần được ưu tiên, bao gồm cả hạ tầng kỹ thuật và cơ chế chia sẻ dữ liệu. Một hệ thống dữ liệu thống nhất sẽ tạo điều kiện thuận lợi cho việc kết nối giữa các lĩnh vực và nâng cao chất lượng thông tin phục vụ chính sách.

Bên cạnh đó, phát triển hệ thống tiêu chuẩn cần gắn với chiến lược phát triển ngành và nhu cầu của doanh nghiệp, đồng thời tăng cường hợp tác quốc tế để tiếp cận các chuẩn mực tiên tiến.

Cuối cùng, trong lĩnh vực hạt nhân, việc củng cố năng lực quản lý, tăng cường giám sát và mở rộng hợp tác quốc tế là những yếu tố cần thiết để bảo đảm an toàn và nâng cao hiệu quả ứng dụng.

Hồng Anh