Hoàn thiện quy định pháp lý để đảm bảo hoạt động quản lý nhà nước liên tục trong lĩnh vực tiêu chuẩn đo lường chất lượng
Ngày viết: Thứ Sáu, Tháng Năm 30, 2025 | 20:38 - Lượt xem: 518
Tóm tắt
Sau khi Tổng cục Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng được tổ chức lại thành Ủy ban Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng Quốc gia, nhiều chức năng quản lý nhà nước trong lĩnh vực tiêu chuẩn, đo lường và chất lượng sản phẩm, hàng hóa đã gặp vướng mắc do chưa có sự điều chỉnh kịp thời trong hệ thống văn bản pháp luật. Bài viết này trình bày thực trạng, những vướng mắc và đề xuất hoàn thiện các quy định pháp lý nhằm đảm bảo tính liên tục trong quản lý, hỗ trợ doanh nghiệp và người dân thực hiện thủ tục hành chính, đồng thời duy trì hiệu lực của hoạt động thanh tra, xử phạt vi phạm trong lĩnh vực đo lường chất lượng.
1. Bối cảnh và sự cần thiết
Ngày 02/6/2023, Chính phủ ban hành Nghị định số 28/2023/NĐ-CP quy định chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và cơ cấu tổ chức của Bộ Khoa học và Công nghệ. Theo đó, Tổng cục Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng được tổ chức lại thành Ủy ban Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng Quốc gia. Tuy nhiên, hệ thống văn bản pháp luật hiện hành vẫn quy định chức năng, quyền hạn gắn với “Tổng cục”, dẫn đến nhiều khó khăn trong tổ chức thực hiện.
Thực tiễn triển khai từ tháng 6/2024 cho thấy nhiều thủ tục hành chính bị đình trệ, thẩm quyền xử phạt vi phạm hành chính bị gián đoạn, gây ảnh hưởng lớn đến hoạt động sản xuất, kinh doanh, đặc biệt trong bối cảnh yêu cầu hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng và thực hiện các cam kết về tiêu chuẩn kỹ thuật trong các FTA.
2. Những vướng mắc pháp lý hiện nay
2.1 Thủ tục hành chính không có cơ quan tiếp nhận
Nhiều Nghị định quy định rõ “Tổng cục Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng” là cơ quan tiếp nhận và giải quyết các thủ tục hành chính như:
– Cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng mã số mã vạch (Nghị định số 74/2018/NĐ-CP).
– Đăng ký hoạt động công nhận, đánh giá sự phù hợp (Nghị định số 107/2016/NĐ-CP).
– Đăng ký hoạt động của tổ chức kiểm định, hiệu chuẩn, thử nghiệm phương tiện đo, chuẩn đo lường (Nghị định số 105/2016/NĐ-CP).
Việc chưa thay đổi tên cơ quan sang “Ủy ban” khiến hàng nghìn hồ sơ bị tồn đọng, ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi doanh nghiệp.
2.2 Thẩm quyền xử phạt vi phạm hành chính bị gián đoạn
Theo các Nghị định xử phạt như Nghị định số 119/2017/NĐ-CP và Nghị định số 126/2021/NĐ-CP, chỉ “Tổng cục trưởng Tổng cục Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng” mới có thẩm quyền xử phạt. Hiện tại, Chủ tịch Ủy ban không có thẩm quyền này, dẫn đến mọi hồ sơ vi phạm phải chuyển về Thanh tra Bộ – gây chậm trễ và giảm hiệu quả xử lý.
2.3 Các hoạt động kiểm tra nhà nước và chuyên môn bị tạm dừng
Nhiều quy định trong các Nghị định (như Nghị định 86/2012/NĐ-CP, Nghị định 127/2007/NĐ-CP) quy định “Tổng cục” là cơ quan chủ trì kiểm tra, thẩm định tiêu chuẩn, tổ chức đào tạo,… khiến Ủy ban hiện không thể triển khai các nhiệm vụ chuyên môn.
3. Tác động thực tiễn và rủi ro tiềm ẩn
Các vướng mắc nêu trên dẫn đến nhiều hậu quả:
– Doanh nghiệp không thể hoàn thiện hồ sơ kinh doanh (ví dụ không có Giấy chứng nhận mã vạch).
– Gián đoạn chuỗi cung ứng, xuất khẩu do không đảm bảo điều kiện kỹ thuật – đặc biệt với sản phẩm có yêu cầu về Halal, phát thải, an toàn đo lường,…
– Không thể xử phạt vi phạm đo lường trong các lĩnh vực thiết yếu như điện, nước, xăng dầu,…
– Bỏ trống quản lý nhà nước ở các khâu quan trọng như kiểm tra đo lường, quản lý nhãn hàng hóa, kiểm tra chất lượng sản phẩm.
4. Đề xuất sửa đổi và hoàn thiện chính sách
Trên cơ sở nghiên cứu hệ thống pháp luật hiện hành và tổng kết thực tiễn, nhóm nghiên cứu đề xuất:
- Sửa đổi tên cơ quan từ “Tổng cục” sang “Ủy ban” tại các Nghị định có liên quan để đảm bảo cơ sở pháp lý tiếp tục thực hiện nhiệm vụ.
- Bổ sung chức danh Chủ tịch Ủy ban vào các Nghị định xử phạt vi phạm hành chính để khôi phục thẩm quyền xử phạt.
- Sửa đổi các quy định giao thẩm quyền kiểm tra, thẩm định, quản lý chuyên ngành về tiêu chuẩn, đo lường, chất lượng cho Ủy ban Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng Quốc gia.
5. Kết luận
Việc kịp thời điều chỉnh các văn bản quy phạm pháp luật liên quan là cấp thiết để bảo đảm tính liên tục của quản lý nhà nước trong lĩnh vực tiêu chuẩn đo lường chất lượng. Nếu chậm trễ, không chỉ gây khó khăn cho doanh nghiệp mà còn ảnh hưởng đến hiệu quả điều hành, uy tín quản lý của cơ quan nhà nước. Đề xuất của nhiệm vụ nghiên cứu này sẽ là căn cứ quan trọng để Chính phủ xem xét ban hành các quy định sửa đổi cần thiết trong thời gian tới.
Ban Đo lường – Ủy ban Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng Quốc gia
