Hạ tầng kỹ thuật đo lường: Thúc đẩy phát triển công nghệ chiến lược và nền kinh tế

Ngày viết: Thứ Bảy, Tháng Chín 5, 2026 | 14:28 - Lượt xem: 229

Độ chính xác của phép đo không chỉ quyết định sự công bằng trong các giao dịch dân sinh hằng ngày như điện, nước, xăng dầu hay y tế, mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng sản phẩm, hiệu quả sản xuất và năng lực cạnh tranh quốc gia.

Trước làn sóng chuyển đổi số và sự bùng nổ của các ngành công nghệ cao, đo lường không còn đơn thuần là công cụ quản lý kỹ thuật, mà đã trở thành hạ tầng thiết yếu đóng vai trò nền tảng cho khoa học và công nghệ. Tuy nhiên, sau gần 15 năm thi hành, Luật Đo lường hiện hành đang bộc lộ nhiều khoảng trống pháp lý, đặt ra yêu cầu cấp thiết phải sửa đổi nhằm đáp ứng thực tiễn phát triển mới.

Thực tế triển khai thời gian qua cho thấy hệ thống quy định hiện hành chưa tạo đủ cơ chế mạnh mẽ để ưu tiên đầu tư cho các lĩnh vực công nghệ mới, kinh tế số và công nghiệp chiến lược. Khảo sát tại các doanh nghiệp công nghệ hàng đầu cho thấy những rào cản rõ rệt. Đơn cử như tại Tập đoàn Viettel, đơn vị đang vận hành gần 5.400 phương tiện đo và đã đầu tư khoảng 1.200 tỷ đồng cho hệ thống phòng thí nghiệm R&D, năng lực kiểm định và thử nghiệm trong nước vẫn chưa đáp ứng đủ nhu cầu chuyên sâu. Hệ quả là doanh nghiệp buộc phải gửi nhiều mẫu thiết bị ra nước ngoài để hiệu chuẩn, gây tốn kém chi phí, kéo dài thời gian chờ đợi hàng tháng trời và tiềm ẩn rủi ro lớn về bảo mật công nghệ. Tương tự, trong các ngành công nghiệp mũi nhọn như sản xuất chíp bán dẫn hay thiết bị 5G, yêu cầu đo lường ở độ chính xác cực cao đang là bài toán khó khi hạ tầng kỹ thuật nội địa chưa bắt kịp. Việc thiếu hụt chính sách thúc đẩy đo lường khoa học công nghệ vì thế được đánh giá là một “khoảng trống chiến lược” cần sớm lấp đầy.

Bên cạnh hạ tầng kỹ thuật, phương thức quản lý đo lường truyền thống cũng đang bộc lộ bất cập. Hoạt động đo lường hiện nay chưa có cơ sở dữ liệu thống nhất và liên thông trên toàn quốc. Các quy định về giá trị pháp lý của chứng chỉ điện tử, tính xác thực, an toàn dữ liệu cũng như cơ chế quản lý dựa trên dữ liệu chưa được hoàn thiện. Việc phân cấp thẩm quyền giữa các bộ, ngành chưa thật sự rõ ràng, trong khi cơ chế kiểm soát dấu định lượng vẫn nặng về tiền kiểm, tạo thêm chi phí tuân thủ cho doanh nghiệp.

Để tháo gỡ những nút thắt này, định hướng sửa đổi Luật Đo lường đặt trọng tâm vào việc chuyển dịch từ quản lý thuần túy sang tạo đòn bẩy thúc đẩy kinh tế, lấy doanh nghiệp và người dân làm trung tâm. Một trong những điểm mới nhận được sự đồng thuận cao từ cộng đồng doanh nghiệp là chủ trương cắt bỏ các điều kiện kinh doanh không cần thiết, chuyển sang phương thức tự công bố năng lực và tự chịu trách nhiệm đối với nhóm phương tiện đo phù hợp. Bên cạnh đó, việc Nhà nước đầu tư xây dựng các trung tâm đo lường, thử nghiệm trọng điểm quốc gia đạt chuẩn quốc tế sẽ tạo “bệ đỡ” quan trọng, giúp các sản phẩm công nghệ Việt Nam dễ dàng đáp ứng tiêu chuẩn khắt khe để vươn ra thị trường toàn cầu.

Cùng với việc đơn giản hóa thủ tục hành chính, giải pháp then chốt nằm ở việc ứng dụng công nghệ hiện đại vào công tác quản lý. Việc sớm luật hóa khái niệm “phương thức số” sẽ tạo hành lang pháp lý cho việc ứng dụng AI, Big Data và Blockchain trong hoạt động đo lường, cho phép chuyển dần từ tiền kiểm sang hậu kiểm trên nền tảng số. Đồng thời, giới chuyên môn cũng kiến nghị cần phát triển các tổ chức kỹ thuật đo lường quốc gia đủ năng lực tham gia các thỏa thuận thừa nhận lẫn nhau trên trường quốc tế, cũng như xây dựng cơ sở dữ liệu dùng chung để bảo đảm tính đồng bộ, thống nhất chuẩn mực trên toàn quốc mà vẫn tối ưu chi phí cho xã hội.

N. Nam