Đồng hành kiến tạo chuẩn mực đo lường

Ngày viết: Thứ Sáu, Tháng Mười Một 21, 2025 | 10:00 - Lượt xem: 109

Trải qua ba thập kỷ là một hành trình bền bỉ và đáng tự hào của Văn phòng Công nhận chất lượng Quốc gia (BoA) trong việc xây dựng, duy trì và phát triển một hệ thống công nhận vững mạnh, tạo nền tảng tin cậy cho hoạt động đánh giá sự phù hợp, góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia và thúc đẩy hội nhập kinh tế quốc tế.

Với vai trò là Cơ quan Đo lường Quốc gia của Việt Nam, Viện Đo lường Việt Nam (VMI) tự hào là đơn vị đã đồng hành cùng BoA ngay từ những ngày đầu kiến tạo chuẩn mực. Mối quan hệ hợp tác mật thiết giữa hai cơ quan không chỉ là sự tuân thủ các quy định quốc gia, mà còn là sự phối hợp chiến lược nhằm nâng cao tính chính xác và độ tin cậy của các phép đo, hiệu chuẩn, đảm bảo tính dẫn xuất chuẩn và khẳng định vị thế của VMI trong cộng đồng đo lường khu vực và thế giới.

Hệ thống quản lý chất lượng của VMI: lời khẳng định kép

Hệ thống quản lý chất lượng của VMI được thiết lập và vận hành không chỉ nhằm tuân thủ các yêu cầu quốc gia mà còn hướng tới các chuẩn mực quốc tế cao nhất. Sự công nhận từ Văn phòng Công nhận Chất lượng Quốc gia theo tiêu chuẩn ISO/IEC 17025 là nền tảng cốt yếu khẳng định năng lực kỹ thuật và quản lý của VMI.

Tuy nhiên, với trách nhiệm là Cơ quan Đo lường Quốc gia, các chuẩn đo lường của VMI còn phải đối diện với các đánh giá nghiêm ngặt khác từ các tổ chức đo lường khu vực và quốc tế để đảm bảo sự thừa nhận lẫn nhau – MRA (Mutual Recognition Arrangement) đối với các khả năng đo và hiệu chuẩn – CMC (Calibration and Measurement Capabilities). Cụ thể, hệ thống quản lý chất lượng của VMI đã trải qua hai đợt đánh giá toàn diện bởi chuyên gia của Chương trình đo lường châu Á – Thái Bình Dương – APMP (Asia Pacific Metrology Programme) vào các năm 2008 và 2010. Các đợt đánh giá này là tiền đề quan trọng để VMI chính thức được công nhận CMC trong MRA của Văn phòng Cân đo Quốc tế BIPM (Bureau International des Poids et Mesures), đặt nền móng cho việc hội nhập sâu rộng vào hệ thống đo lường toàn cầu. Sự song hành trong việc duy trì công nhận VILAS của BoA và được APMP đánh giá MRA đã tạo nên một cơ chế kiểm soát chất lượng chặt chẽ, đa chiều, giúp VMI liên tục cải tiến và củng cố năng lực, đảm bảo cho chất lượng kết quả đo lường tại Việt Nam và quốc tế. Chính những yêu cầu khắt khe từ cả BoA và APMP đã kiến tạo nên vị thế đo lường hàng đầu của Việt Nam của VMI.

Việc phát triển hệ thống quản lý chất lượng tại VMI là một quá trình liên tục được cải tiến, gắn liền với sự phát triển của chuẩn mực đo lường quốc tế, có thể kể ra 3 giai đoạn chính:

• Giai đoạn tiền tiêu chuẩn ISO/IEC17025:2005: Hệ thống quản lý chất lượng của VMI đã bước đầu được xây dựng và vận hành theo ISO/IEC Guide 25:1990 dưới sự hướng dẫn chuyên môn từ các chuyên gia đo lường đến từ các Viện đo lường trong khu vực (Nga, Hàn Quốc, Trung Quốc…).
• Giai đoạn chuyển đổi mô hình (trước những năm 2015): Trong giai đoạn này hệ thống quản lý chất lượng của VMI áp dụng mô hình quản lý phi tập trung, trong đó mỗi phòng đo lường chuyên môn được xem là một phòng thí nghiệm độc lập, có một mã VILAS riêng. Trong gia đoạn này VMI có các Phòng Đo lường chuyên môn được công nhận với các mã số khác nhau, chẳng hạn như VILAS- 041; VILAS-042; VILAS-043; VILAS-044; VILAS-072; VILAS-073; VILAS-074; VILAS- 075; VILAS-101; VILAS-102; VILAS-535.
• Giai đoạn từ năm 2015 trở lại đây: VMI chuyển đổi chiến lược sang mô hình toàn bộ VMI là một Phòng thí nghiệm duy nhất. Các phòng đo lường chuyên môn được tái cấu trúc thành các Lĩnh vực cụ thể, do đó, VMI sở hữu một mã số VILAS duy nhất là VILAS 072 cho tất cả các hoạt động hiệu chuẩn và đo lường của mình.

Quan hệ tương hỗ để cùng nâng tầm chất lượng Quốc Gia

Mối quan hệ giữa VMI (Cơ quan Đo lường Quốc gia) và BoA (Cơ quan Công nhận Quốc gia) là một mô hình tương hỗ hoàn hảo, trong đó sự phát triển của bên này là điều kiện cho sự vững mạnh của bên kia. Mối quan hệ này được xây dựng trên nền tảng bổ trợ lẫn nhau: VMI là trụ cột kỹ thuật, cung cấp năng lực dẫn xuất chuẩn đo lường quốc gia, trong khi BoA đóng vai trò kiến tạo niềm tin, chuyển hóa năng lực kỹ thuật đó thành sự thừa nhận quốc tế thông qua công nhận VILAS. Sự tương hỗ này tạo ra một hệ thống đảm bảo chất lượng toàn diện, giúp cả hai cùng phát triển bền vững.

VMI luôn đóng vai trò là nòng cốt cung cấp các chuyên gia kỹ thuật cho BoA

Với vai trò là Cơ quan Đo lường Quốc gia, VMI đóng vai trò là nòng cốt trong việc cung cấp các chuyên gia kỹ thuật hàng đầu về đo lường cho BoA khi đánh giá các tổ chức khác. Điều này nhằm mục đích chuyển giao kinh nghiệm và chuẩn mực kỹ thuật cao nhất, đảm bảo tính thống nhất, chính xác và khách quan trong việc áp dụng chuẩn mực VILAS. Đặc biệt, trong năm 2024 VMI đã cử 116 lượt chuyên gia kỹ thuật cho các hoạt động đánh giá của BoA. Con số này thể hiện sự cam kết chia sẻ tinh hoa chuyên môn ra toàn hệ thống, khẳng định vai trò kỹ thuật then chốt của VMI trong việc vận hành hệ thống công nhận quốc gia.

VMI hỗ trợ BoA nâng cao vị thế quốc tế

Trong các đợt đánh giá ngang hàng của các tổ chức khu vực như tổ chức hợp tác công nhận Châu Á – Thái Bình Dương APAC (Asia Pacific Accreditation Cooperation) để BoA duy trì thỏa ước thừa nhận lẫn nhau (MRA) thì VMI luôn giữ vai trò là hậu phương kỹ thuật vững chắc và là minh chứng sống động cho năng lực đo lường quốc gia. Việc này là thiết yếu để đảm bảo hệ thống công nhận quốc gia được xây dựng trên cơ sở nền tảng khoa học và tính liên kết chuẩn đo lường cao nhất. Gần đây nhất, 5/2024 VMI đã cử chuyên gia kỹ thuật đầu ngành trong lĩnh vực đo khối lượng tham gia vào quá trình tiếp đón và làm việc trực tiếp với các đoàn đánh giá APAC (như tại Công ty Mettler Toledo), cung cấp các bằng chứng về nguồn gốc chuẩn đo lường quốc gia đến cấp độ phòng thí nghiệm được công nhận. Sự tham gia chặt chẽ này không chỉ giúp BoA củng cố hồ sơ và uy tín, mà còn khẳng định sự tin cậy quốc tế vào toàn bộ chuỗi đo lường và công nhận của Việt Nam, qua đó giúp BoA duy trì vị thế thành viên MRA đáng tin cậy trong cộng đồng quốc tế.

BoA khẳng định thương hiệu đo lường cho VMI

Việc VMI được BoA công nhận VILAS 072 là một lợi ích chiến lược không thể thiếu:

• Tấm hộ chiếu kỹ thuật: Việc được công nhận VILAS bởi BoA luôn là biểu tượng của sự minh bạch và chuẩn mực quốc tế ở cấp độ quốc gia, giúp VMI dễ dàng được thừa nhận các Khả năng đo lường và hiệu chuẩn trong tạo bệ phóng để VMI hội nhập sâu hơn.
• Nâng cao thương hiệu dịch vụ đo lường: Dấu hiệu VILAS 072 giúp VMI nâng tầm vị thế đo lường trong việc cung cấp dịch vụ đo lường cho các đối tác kỹ thuật tin cậy, các tập đoàn lớn trong nước (như EVN, Petrolimex, Viesopetro, Viettel, Honda…). Điều này trực tiếp giúp VMI tối ưu hóa chất lượng dịch vụ và nâng cao năng lực cạnh tranh trên thị trường khoa học công nghệ.

VMI và BoA trong xu hướng khoa học, công nghệ và đo lường tương lai

Việt Nam đang bước vào giai đoạn phát triển khoa học và công nghệ mạnh mẽ, đặc biệt trong các lĩnh vực kinh tế số, công nghiệp thông minh và chuyển đổi số. Điều này đặt ra những yêu cầu mới và khắt khe hơn đối với hệ thống đo lường và hệ thống công nhận quốc gia. Trong kỷ nguyên này thì VMI và BoA sẽ phải cùng nhau giải quyết những thách thức đo lường mới mẻ và phức tạp. Chẳng hạn như, sự phát triển của công nghệ bán dẫn và vi mạch đòi hỏi VMI phải tiên phong nghiên cứu, thiết lập và làm chủ các chuẩn đo lường mới trong đo dẫn xuất chuẩn xuống thang đo nano mét, dải quang học, tần số cao và công nghệ cảm biến thông minh. Đây là những lĩnh vực có độ chính xác cực cao, quyết định đến chất lượng sản phẩm công nghệ. Trong bối cảnh đó, BoA không chỉ là người đánh giá mà còn là người mở đường: BoA cần nhanh chóng mở rộng và hoàn thiện các chương trình công nhận cho các phương pháp đo lường này, đặc biệt là việc áp dụng công nhận số (Digital Accreditation) để chuyển giao các chứng chỉ hiệu chuẩn số một cách an toàn và tự động. Sự đồng hành này đảm bảo mọi kết quả đo lường tiên phong của VMI đều được BoA chuyển hóa kịp thời thành “hộ chiếu kỹ thuật” được thừa nhận quốc tế, qua đó củng cố hạ tầng chất lượng quốc gia, giúp Việt Nam vững bước trong chuỗi cung ứng công nghệ toàn cầu.

Lời kết

“Ba mươi năm BoA” là ba mươi năm hệ thống công nhận Việt Nam vươn lên mạnh mẽ và cũng là ba mươi năm Viện Đo lường Việt Nam đồng hành, hỗ trợ kỹ thuật ngay từ thuở sơ khai. Trên chặng đường tiếp theo, tiến vào kỷ nguyên Đo lường hiện đại và hội nhập toàn cầu, VMI cam kết sẽ luôn duy trì sự song hành cùng với Cơ quan Công nhận Quốc gia và không ngừng củng cố năng lực theo chuẩn mực VILAS 072. Chúng tôi tin tưởng sâu sắc rằng, chỉ khi Cơ quan Đo lường Quốc gia và Cơ quan Công nhận Quốc gia đồng lòng, kiến tạo nên Hạ tầng Chất lượng Quốc gia vững mạnh thì chất lượng, độ chính xác và niềm tin sẽ thực sự là sức mạnh nội tại để đưa chất lượng, độ chính xác và niềm tin Việt Nam lên vị thế quốc tế.

Ts. Ngô Thị Ngọc Hà, Ts. Đỗ Đức Nguyên, Ts. Nguyễn Xuân Thái, Ths. Đào Thị Hồng

– Viện Đo lường Việt Nam