Đo lường năng suất, dữ liệu và tiêu chuẩn: Nền tảng cho tăng trưởng xanh

Ngày viết: Thứ Ba, Tháng Chín 22, 2026 | 14:13 - Lượt xem: 349

Khi dư địa tăng trưởng dựa vào mở rộng nguồn lực thu hẹp, dữ liệu, năng suất, tiêu chuẩn và đo lường trở thành những yếu tố quan trọng để thúc đẩy chuyển đổi xanh, phát triển bền vững.

Việt Nam hướng tới mục tiêu tăng trưởng nhanh, bền vững và trở thành nước phát triển, có thu nhập cao vào năm 2045. Trong bối cảnh mô hình tăng trưởng vẫn dựa nhiều vào mở rộng nguồn lực, nâng cao hiệu quả sử dụng vốn, lao động và tài nguyên trở thành yêu cầu cấp thiết.

Chiến lược quốc gia về tăng trưởng xanh đặt mục tiêu đến năm 2030, cường độ phát thải khí nhà kính trên GDP giảm ít nhất 15% so với năm 2014 và hướng tới giảm ít nhất 30% vào năm 2050. Để thực hiện các mục tiêu này, dữ liệu về phát thải và hiệu quả sử dụng năng lượng cần được theo dõi từ quy mô nền kinh tế đến từng hoạt động sản xuất.

Thứ trưởng Khoa học và Công nghệ Lê Xuân Định cho rằng, dư địa mở rộng đầu vào ngày càng thu hẹp, do đó năng suất phải trở thành nguồn lực chủ yếu của tăng trưởng dài hạn. Bứt phá năng suất là tạo ra nhiều giá trị hơn từ cùng một nguồn lực. Công nghệ, dữ liệu và phương thức quản trị mới cần đi cùng tiêu chuẩn, đo lường và chất lượng để sản phẩm được thị trường chấp nhận.

Các tiêu chuẩn về môi trường, xã hội và quản trị (ESG), được sử dụng để đánh giá hoạt động phát triển bền vững của doanh nghiệp, không nên chỉ được xem là chi phí tuân thủ. Việc gắn ESG với kinh tế tuần hoàn và quản trị có thể thúc đẩy năng suất, thu hút đầu tư xanh.

Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Hồng Quân, Giám đốc Viện Nghiên cứu Phát triển Kinh tế tuần hoàn (Đại học Quốc gia thành phố Hồ Chí Minh) cũng cho rằng, kinh tế tuần hoàn đưa các nguyên tắc ESG vào quản lý dòng vật liệu và kéo dài vòng đời sản phẩm. Từng khâu cần có chỉ tiêu xác định hiệu quả và mức độ lãng phí. Người đứng đầu phải tham gia quyết định mục tiêu, nguồn lực và cách sử dụng dữ liệu. Đồng thời, các chỉ tiêu về vật liệu, năng lượng và chất thải cần được theo dõi qua từng chu kỳ sản xuất.

Khoảng trống dữ liệu cũng ảnh hưởng đến khả năng tiếp cận vốn xanh. Phó Giáo sư, Tiến sĩ Phạm Thị Tuyết, Hiệu trưởng Trường Đào tạo, bồi dưỡng cán bộ, Học viện Ngân hàng, cho biết nhiều doanh nghiệp nhỏ và doanh nghiệp khởi nghiệp có mô hình bền vững nhưng thiếu dữ liệu chứng minh hiệu quả môi trường, nên khó thuyết phục nhà đầu tư và tổ chức tín dụng. Doanh nghiệp cần xác định dự án thuộc nhóm nào trong danh mục phân loại xanh và cung cấp số liệu tin cậy. Các cam kết sẽ khó trở thành căn cứ thẩm định nếu thiếu bằng chứng có thể kiểm chứng.

Phát biểu tại Diễn đàn Năng suất Chất lượng Quốc gia 2026 tổ chức vào giữa tháng 8, Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng nhấn mạnh, một trong những nhiệm vụ đặt ra là hoàn thiện bộ chỉ tiêu đo lường năng suất ở cấp nền kinh tế, ngành, địa phương và doanh nghiệp; đồng thời xây dựng cơ sở dữ liệu quốc gia về năng suất và công bố Báo cáo Năng suất Việt Nam hằng năm.

Kế hoạch nâng cao năng suất trong giai đoạn mới cũng cần bổ sung các nội dung như năng suất dựa trên AI và dữ liệu, năng suất xanh, năng suất khu vực công, tiêu chuẩn và đo lường số. Cùng với bộ chỉ tiêu, hạ tầng chất lượng quốc gia cần được hiện đại hóa, nhất là năng lực đo lường, thử nghiệm và chứng nhận, nhằm giúp doanh nghiệp kiểm chứng kết quả cải tiến và đáp ứng yêu cầu của thị trường.

Trong phát triển công nghệ, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Đặng Hoài Bắc, Giám đốc Học viện Công nghệ Bưu chính Viễn thông, đề xuất hoàn thiện tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật cho công nghệ xanh, đồng thời tăng cường liên kết giữa trường đại học, viện nghiên cứu và doanh nghiệp để kết quả nghiên cứu được thử nghiệm, chuyển giao vào sản xuất.

Liên quan đến tiêu chuẩn, quy chuẩn xanh, Bộ Khoa học và Công nghệ đã công bố hơn 30 TCVN liên quan, trong đó có nhiều tiêu chuẩn tương đương với các tiêu chuẩn quốc tế như ISO 37120 và ISO 37122.

Tuy nhiên, trước tốc độ phát triển nhanh của năng lượng xanh, thị trường carbon, đô thị thông minh và quản lý dữ liệu môi trường, hoạt động tiêu chuẩn hóa vẫn đối diện khoảng trống về tiêu chuẩn, nguồn lực, năng lực thử nghiệm, đánh giá sự phù hợp và khả năng tiếp cận của doanh nghiệp nhỏ và vừa. Do đó, cùng với việc hoàn thiện tiêu chuẩn, yêu cầu đặt ra là tăng cường năng lực đo lường, thử nghiệm, chứng nhận và hỗ trợ doanh nghiệp áp dụng tiêu chuẩn trong quá trình chuyển đổi xanh.

Lê Lan