Giải pháp phát triển hệ thống tiêu chuẩn quốc gia đáp ứng yêu cầu hội nhập

Người viết: Nguyen Nam - Ngày viết: Saturday, Apr 4, 2020 | 7:54 - Lượt xem: 525

Trước bối cảnh hội nhập quốc tế cũng như xu hướng phát triển kinh tế xanh, sản phẩm tiết kiệm năng lượng và thân thiện với môi trường, các tiêu chuẩn cao được đặt ra, việc phát triển hệ thống tiêu chuẩn quốc gia ở Việt Nam cần có các yêu cầu mới để đáp ứng sự phát triển bền vững.

Xây dựng hệ thống tiêu chuẩn phù hợp chuẩn mực quốc tế với tỷ lệ hài hòa cao là mục tiêu trong giai đoạn tới.

Hệ thống tiêu chuẩn Việt Nam đang ngày càng phát triển với trên 11.500 TCVN và hàng vạn tiêu chuẩn cơ sở, làm chuẩn mực quan trọng cho hoạt động sản xuất, kinh doanh và quản lý. Tỷ lệ hài hòa của TCVN với tiêu chuẩn quốc tế và khu vực không ngừng được nâng lên, đến nay đã đạt 54%. Hệ thống này đã góp phần tích cực nâng cao năng suất, chất lượng của sản phẩm, hàng hóa Việt Nam, góp phần tăng cường xuất khẩu và thuận lợi hóa giao dịch thương mại của Việt Nam trên trường quốc tế.

Trước bối cảnh hội nhập quốc tế càng mở rộng, hàng rào thuế quan ngày càng được dỡ bỏ, cùng với đó, nhiều hàng rào phi thuế quan như: các biện pháp phòng vệ trong thương mại, các quy định về giữ gìn môi trường sinh thái, vệ sinh an toàn thực phẩm, về xuất xứ hàng hóa, yêu cầu về an sinh xã hội, đảm bảo quyền lợi hợp pháp của người lao động… sẽ được dựng lên dày đặc và sẽ khó vượt qua. Bên cạnh đó, xu hướng phát triển kinh tế xanh, sản phẩm tiết kiệm năng lượng và thân thiện với môi trường, các tiêu chuẩn cao được đặt ra, việc phát triển hệ thống tiêu chuẩn quốc gia ở Việt Nam cần có các yêu cầu mới để đáp ứng sự phát triển bền vững.

Để đáp ứng được điều này, cần rà soát, hoàn thiện hệ thống pháp luật, cơ chế, chính sách liên quan đến hệ thống tiêu chuẩn quốc gia nhằm thực thi có hiệu quả các hiệp định thương mại tự do mà Việt Nam đã và sẽ ký kết, tận dụng cơ hội và phòng ngừa, giảm thiểu các thách thức do tranh chấp quốc tế, nhất là tranh chấp thương mại, đầu tư quốc tế.

Bên cạnh đó, căn cứ vào yêu cầu phát triển kinh tế-xã hội của đất nước, xây dựng các tiêu chuẩn quốc gia có trọng tâm và trọng điểm đáp ứng tốc độ tăng trưởng cao và bền vững, để đảm bảo tiêu chuẩn quốc gia có thể phát huy hiệu quả cao nhất khi đưa vào áp dụng.

Ngoài ra, việc hài hòa tiêu chuẩn quốc gia với tiêu chuẩn quốc tế cần đảm bảo tính hợp lý, có chọn lọc để vừa hạn chế những tác động tiêu cực do việc hài hòa tiêu chuẩn gây ra, vừa đảm bảo cập nhật với tiến bộ của khoa học – công nghệ. Đồng thời, chú trọng xây dựng, phát triển tiềm lực tiêu chuẩn hóa, đặc biệt là đào tạo nguồn nhân lực trẻ và thu hút nguồn nhân lực có trình độ cao nhằm phát triển năng lực nội sinh của đất nước trong phát triển hệ thống tiêu chuẩn quốc gia. Cùng với đó, đẩy mạnh, đổi mới cách thức, biện pháp thông tin, tuyên truyền về hoạt động tiêu chuẩn hóa, đảm bảo khả năng tiếp cận thông tin cũng như cung cấp thông tin kịp thời cho các bên liên quan.

Để đáp ứng được các phương hướng nêu trên trong bối cảnh hội nhập sâu vào nền kinh tế quốc tế, cần phải nâng cao chất lượng các tiêu chuẩn quốc gia và hoàn thiện hệ thống tiêu chuẩn quốc gia theo các mục tiêu: Mở rộng độ bao quát của hệ thống tiêu chuẩn quốc gia, nhằm đáp ứng tốt hơn mục tiêu phát triển kinh tế – xã hội của đất nước trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế ngày càng sâu rộng;

Nghiên cứu giảm thiểu tỷ lệ tiêu chuẩn quốc gia xây dựng theo phương pháp không tương đương với tiêu chuẩn quốc tế, tiêu chuẩn khu vực; Rà soát hệ thống tiêu chuẩn quốc gia theo đúng quy định, đảm bảo cập nhật với tiến bộ của khoa học – công nghệ và đáp ứng các yêu cầu FTA thế hệ mới.

Tăng cường sự tham gia vào hoạt động của các tổ chức tiêu chuẩn quốc tế hàng đầu, đặc biệt là ISO và IEC song song với việc phát triển các mối quan hệ song phương với các tổ chức tiêu chuẩn hàng đầu của nước ngoài khác (như ASTM, ANSI,…).

Triển khai quy hoạch, lập kế hoạch và tổ chức xây dựng một số nhóm tiêu chuẩn chiến lược phục vụ phát triển kinh tế và đổi mới mô hình tăng trưởng (nhóm tiêu chuẩn trong lĩnh vực Đô thị thông minh, Tiết kiệm năng lượng, An toàn thực phẩm, Sản xuất nông nghiệp hữu cơ, Áp dụng các hệ thống quản lý).

Đối với các Bộ, ngành khi xây dựng quy hoạch phát triển hệ thống tiêu chuẩn quốc gia chuyên ngành phải bám sát vào các định hướng quy hoạch phát triển ngành.

Huy động sự tham gia của các thành phần xã hội, đặc biệt là các tổ chức khoa học, giáo dục và đào tạo, các doanh nghiệp thuộc mọi thành phần kinh tế để đáp ứng thực hiện các mục tiêu, nhiệm vụ hội nhập quốc tế trong phát triển hệ thống tiêu chuẩn quốc gia.

Việc thực hiện tốt những mục tiêu nêu trên sẽ góp phần cải tiến và nâng cao trình độ khoa học – công nghệ của hệ thống TCVN nói chung cũng như tăng cường hài hoà TCVN với các tiêu chuẩn quốc tế, tiêu chuẩn khu vực cả về phương pháp luận xây dựng tiêu chuẩn lẫn nội dung và hình thức của các tiêu chuẩn tương đương để góp phần giảm bớt và tiến tới xoá bỏ những rào cản kỹ thuật không cần thiết trong thương mại, xây dựng những hàng rào kỹ thuật phù hợp với các cam kết quốc tế mà Việt Nam đã ký kết.

Trần Ngọc Chính
Viện Tiêu chuẩn Chất lượng Việt Nam